fbpx

Cấu trúc và chức năng của làn da dưới lăng kính khoa học

Đăng ngày: 26/06/2020 - Bởi: hienvanspa

Làn da rất quan trọng đối với sức khỏe và tinh thần của chúng ta. Bên cạnh việc đóng vai trò là rào cản đầu tiên của cơ thể chống lại vi khuẩn và vi rút, một làn da khỏe mạnh còn duy trì sự cân bằng của các chất và giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể. Làn da rất nhạy cảm, cảm nhận được sự va chạm nhẹ nhàng cũng như những tác động mạnh. Vì là cơ quan rộng nhất, che phủ gần 2m2 và nặng bằng 1/6 trọng lượng cơ thể, tình trạng của da có cũng tác động quan trọng lên chính nó.

Cấu trúc da

Là cơ quan luôn luôn thay đổi, làn da bao gồm 3 lớp chính- biểu bì, hạ bì và mô dưới da – mỗi lớp lại bao gồm nhiều lớp thay thế. Các phần phụ của da như các nang và các tuyến mồ hôi, tuyến bã nhờn cũng đóng  những vai trò khác nhau trong chức năng tổng thể của da.

Biểu bì

Như là lớp da ở phía ngoài cùng mà chúng ta có thể nhìn và chạm vào được, lớp biểu bì bảo vệ chúng ta tránh khỏi các độc tố, vi khuẩn là tránh mất các chất lỏng cần thiết. Nó bao gồm 5 lớp tế bào. Các tế bào được sản sinh ở lớp trong cùng, di chuyển đến bề mặt da. Từ đó, chúng phát triển và trải qua nhiều sự thay đổi. Đây chính là quá trình được biết như là quá trình sừng hóa (hay sự hình thành sừng ở biểu bì), khiến mỗi lớp của tầng biểu bì trở nên khác biệt.

  • Lớp đáy (hay stratum basale): là lớp trong cùng của biểu bì nơi các tế bào keratinocyte được sản sinh.
  • Lớp tế bào gai (hay Stratum spinosum): các tế bào keratinocytes sản sinh chất sừng (các sợi protein) và trở nên có hình con suốt.
  • Lớp hạt (hay stratum granulosum): Quá trình sừng hóa bắt đầu- các tế bào sản sinh ra các hạt nhỏ và các hạt này di chuyển lên trên, biến đổi thành chất sừng và các lipid biểu bì.
  • Lớp bóng (hay stratum lucidium): Các tế bào bị ép nhẹ, trở nên bằng phẳng và không thể phân biệt được.
  • Lớp sừng (hay stratum corneum): Là lớp ngoài cùng của biểu bì, trung bình có khoảng 20 lớp da và các tế bào chết đã được dát mỏng, phụ thuộc vào vùng da của cơ thể. Những tế bào chết này bong ra thường xuyên trong quá trình tróc vảy. Lớp sừng là nơi cư trú của các tuyến mồ hôi và các tuyến bã nhờn

Các tế bào ở lớp sừng thì được gắn kết với nhau bởi các lipid biểu bì. Những lipid này thì rất quan trọng để tạo nên một làn da khỏe mạnh: chúng tạo nên hàng rào bảo vệ và giữ được độ ẩm cho da. Khi các lipid bị mất đi, da trở nên khô hơn và cảm giác bị căng và sần sùi.

Biểu bì được bao phủ bởi chất nhũ tương gồm nước và lipid (chất béo) được biết như các màng hydrolipid. Lớp màng này giúp duy trì sự tiết mồ hôi và bã nhờn, giúp làn da được mềm hơn và hoạt động giống như hàng rào chống lại vi khuẩn và nấm.

Phần nước của màng này, như là các acid bảo vệ bao gồm:

  • Axit lactic và một số các amino axit từ mồ hôi
  • Các axit tự do từ dầu
  • Các amino axit, axit cacboxilic pyrrolidine và các nhân tố tạo độ ẩm tự nhiên khác (NMFs)- là nhân tố của quá trình sừng hóa.

Các axit bảo vệ giúp làn da khỏe mạnh, là môi trường axit nhẹ và có độ pH nằm trong khoảng từ 5.4 đến 5.9. Đây là môi trường lý tưởng cho:

  • Các vi sinh vật tốt cho da có thể phát triển mạnh và các vi sinh vật có hại sẽ bị tiêu diệt.
  • Sự hình thành các lipid biểu bì.
  • Các enzym kiểm soát quá trình tróc vảy.
  • Lớp sừng dễ dàng tự phục hồi khi nó bị tổn thương.

Bao phủ hầu hết các phần của cơ thể nhưng biểu bì chỉ có độ dày khoảng 0.1mm, vùng biểu bì chung quanh mắt mỏng hơn (0.05mm) và dưới bàn chân thì dày hơn (1-5mm). Tìm hiểu thêm có thể đọc Am hiểu về làn da ở các phần khác nhau của cơ thể và làn da của nam và nữ thì khác nhau như thế nào.

Hạ bì (hay lớp mô mạch liên kết)

Hạ bì thì dày, đàn hồi, là lớp giữa của da và bao gồm 2 lớp:

  • Lớp đáy (hay stratum reticulare): là vùng rộng và dày, nơi tiếp giáp với hạ bì.
  • Lớp lưới (hay stratum papillare): được định dạng hình làn sóng và tiếp xúc với biểu bì

Phần cấu trúc chính của lớp  hạ bì là sợi collagen, sợi đàn hồi và các mô liên kết- giúp cho làn da độ khỏe mạnh, linh hoạt mang đến sự  trẻ trung hơn cho da. Các cấu trúc này thì gắn chặt với một chất như gel (có chứa axit hyaluronic), có khả năng cao trong việc liên kết với phân tử nước giúp duy trì được thể tích của da.

Lối sống và các nhân tố bên ngoài như ánh nắng mặt trời và sự thay đổi nhiệt độ có tác động đến số lượng sợi collagen và sợi đàn hồi trong cấu trúc da. Khi chúng ta già đi, sự sản sinh sợi collagen và sợi đàn hồi  tự nhiên giảm xuống và chức năng gắn kết với các phân tử nước cũng bị suy yếu. Làn da lúc đó trông có vẻ thiếu săn chắc và nếp nhăn xuất hiện. Tìm hiểu thêm về các nhân tố ảnh hưởng đến làn da, ánh nắng mặt trời tác động lên làn da như thế nào và lão hóa da.

Lớp hạ bì đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài cũng như nuôi dưỡng  lớp ngoài cùng:

  • Lớp hạ bì dày, có cấu trúc giúp làm nhẹ đi các tác động từ bên ngoài và khi tổn thương xảy ra, chúng có chứa các mô liên kết giúp làm lành vết thương như nguyên bào sợi và dưỡng bào .
  • Là  nơi có chứa nhiều mao mạch máu giúp nuôi dưỡng biểu bì và loại bỏ chất thải.
  • Tuyến bã nhờn (nơi sản sinh dầu cho bề mặt da) và tuyến mồ hôi (nơi vận chuyển nước và axit lactic tới bề mặt da) thì đều được đặt tại lớp hạ bì. Các chất lỏng này kết hợp với nhau tạo nên lớp màng hydrolipid.

Hạ bì còn là nơi có các cơ quan:

  • Các mao mạch bạch huyết.
  • Cơ quan cảm nhận cảm giác.
  • Chân tóc: nơi tóc được phát triển.

Mô dưới da (hay lớp mỡ dưới da)

Lớp da ở phía trong cùng là nơi tạo ra năng lượng của cơ thể, đồng thời hoạt động như một tấm đệm và cách nhiệt cho cơ thể . Chúng bao gồm:

  • Các tế bào mỡ: gắn kết lại với nhau thành nhóm như  một lớp đệm.
  • Các sợi collagen đặc biệt (được gọi là vách mô hay đường ranh giới): bao gồm các mô liên kết mềm xốp giúp giữ các tế bào chất béo gắn kết  lại với nhau.
  • Các mạch máu.

Số lượng các tế bào chất béo ở mô dưới da thì khác nhau ở các vùng trên cơ thể . Hơn  nữa, sự tạo thành các tế bào này cũng khác nhau giữa nam và nữ,cũng như cấu trúc của các bộ phận khác của da.

Chức năng của da

Làn da rất quan trọng đối với sức khỏe và tinh thần của chúng ta. Một làn da khỏe hoạt động như một rào cản giữa thế giới bên ngoài và bên trong cơ thể, và là sự bảo vệ cơ thể đầu tiên và tốt nhất.

Lạnh, nóng, mất nước và tia bức xạ

Như là lớp ngoài cùng của da, lớp sừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi môi trường và hạn chế sự mất nước của biểu bì.

Chúng có chứa các nhân tố dưỡng ẩm tự nhiên (NMFs)- bắt nguồn từ tuyến bã nhờn của lớp sừng bao gồm lactic và ure. Những chất này gắn kết với nước và giúp duy trì được sự đàn hồi, sự vững chắc và mềm mại của da. Nếu các nhân tố này bị suy yếu, da sẽ mất đi độ ẩm. Khi độ ẩm của lớp sừng xuống còn  từ 8- 10%, da trở nên khô, sần sùi và có xu hướng bị nứt nẻ.

Khi da tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mặt trời, sự sản sinh sắc tố ở lớp đáy tăng lên, da trở nên dày hơn để tự bảo vệ và chứng tăng sắc tố da có thể xảy ra. Các tế bào mở ở mô dưới da cũng giúp cô lập cơ thể khỏi nhiệt độ nóng và lạnh

Áp lực, dòng chảy và sự mài mòn

Một lần nữa, các lớp biểu bì tạo thành lớp đầu tiên để bảo vệ. Các tế bào mỡ ở mô dưới da cung cấp lớp đệm hoạt động như thiết bị giảm va chạm, bảo vệ các mô cơ và các sợi mô bao quanh cơ ở phía dưới.

Khi da tiếp xúc với các nhân tố bên ngoài, sẽ làm cho lớp sừng dày lên, ví dụ khi các vết chai ở tay hay chân sẽ càng dày lên khi bị cọ xát nhiều.

Các vật chất hóa học

Khả năng đệm của màng hydrolipid và axit bảo vệ giúp bảo về cơ thể khỏi các chất hóa học có tính kiềm gây hại.

Vi khuẩn và vi rút

Lớp sừng của biểu bì và các axit bảo vệ chống lại các loại vi khuẩn và nấm. Nếu có tác nhân nào đó vượt qua được rào cản đầu tiên thì hệ thống miễn dịch của da sẽ phản ứng lại

Điều chỉnh nhiệt độ

Da đổ mồ hôi giúp làm mát cơ thể và thu nhỏ lại hệ thống các mạch máu ở hạ bì để giữ nhiệt.

Kiểm soát cảm xúc

Đầu các dây thần kinh ở da khiến da nhạy cảm với áp lực, chấn động, va chạm, nỗi đau và nhiệt độ .

Sự tái tạo

Da có khả năng phục hồi các vết thương

Nguồn thức ăn

Các tế bào chất béo ở mô dưới da cung cấp các chất dinh dưỡng quan trọng. Khi cơ thể cần, những chất này sẽ được di chuyển đến các mạch máu và đưa đến nơi cần thiết.

Da cũng đóng một vai trò quan trọng về tâm lý

Là chỉ số dễ thấy nhất của sức khỏe, tình trạng da của chúng ta ảnh hưởng đến cách chúng ta cảm thấy về bản thân mình và cách người khác cảm nhận chúng ta ra sao. Khi làn da khỏe mạnh và không có bất kì vấn đề gì, nó có thể làm mọi chuyện tốt hơn và chúng ta sẽ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn.

Các độ tuổi và giai đoạn khác nhau

Làn da của trẻ sơ sinh

Làn da của trẻ sơ sinh chỉ dày bằng khoảng một phần năm da của người lớn. Nó có số lớp da giống nhau tuy nhiên mỗi lớp thì mỏng hơn, làm cho làn da trở nên đặc biệt mỏng manh và nhạy cảm

Lớp da ở phía ngoài cùng của biểu bì (lớp sừng) thì rất mỏng và các tế bào được sắp xếp ít chặt chẽ hơn làn da của người lớn tuyến mồ hôi và bã nhờn thì ít hoạt động màng hydrolipidvà các acid bảo vệ vẫn còn tương đối yếu. Điều này có nghĩa là hàng rào chức năng dễ bị tổn hại và làn da của trẻ em thì:

  • Ít đề kháng hơn
  • Đặc biệt nhạy cảm với các tác động hóa học, vật lý và vi khuẩn
  • Có thiên hướng bị khô ráp
  • Nhạy cảm hơn với tia UV.

Độ nhạy cảm với tia UV bị tăng lên nhiều bởi lượng sắc tố da thấp ở da của trẻ em. Tế bào biểu bì tạo hắc tố (tế bào có nhiệm vụ sản sinh hắc tố) thì luôn hiện diện nhưng ít hoạt động do đó trẻ sơ sinh cần được tránh xa khỏi măt trời.

Trẻ sơ sinh thì khó điều chỉnh nhiệt độ cơ thể hơn người lớn. Điều đó là bởi vì:

  • Bề mặt da của cơ thể tương đối rộng.
  • Tuyến mồ hôi ít hoạt động.
  • Sự lưu thông của da thích ứng chậm.

Làn da của trẻ em

  • Ở độ tuổi  lên 4 , làn da và các phần phụ (như tóc, móng, các tuyến) thì đã bắt đầu phát triển một chút. Tuy nhiên, làn da của trẻ em vẫn mỏng hơn và có sắc tố da ít hơn người lớn. Bởi vì cơ chế tự bảo vệ vẫn chưa phát triển nhiều, làn da của trẻ vẫn rất nhạy cảm với tia UV. tìm hiểu thêm về làn da của trẻ emvà làm thế nào để chăm sóc.
  • Đến khi 12 tuổi, cấu trúc và chức năng của làn da trẻ em bắt đầu tương ứng với da người lớn.

Những năm ở độ tuổi niên thiếu

  • Sự thay đổi hooc môn khi dậy thì có thể gây tác động nguy hiểm lên da- đặc biệt là lên mặt, vai, ngực và lưng. Việc sản sinh dầu tăng lên và da chết không được tẩy khiến cho da trở nên bóng nhờn và có thể gây mụn. Hiện tượng này thường biến mất khi trưởng thành, mặc dù một vài trường hợp, đặc biệt là phụ nữ, mụn có thể theo xuyên suốt đến tuổi trung niên và hơn nữa.

Độ tuổi 20

  • Yếu tố di truyền, lối sống và môi trường sẽ quyết định các giai đoạn mà lớp biểu bìvà hạ bì bắt đầu mỏng đi tuy nhiên, ở độ tuổi khoảng 25, những dấu hiệu đầu tiên của lão hóa có thể xuất hiện, thông thường là các vết chân chim.
  • Khi làn da bắt đầu mỏng đi, hàng rào bảo vệ tự nhiên chống lại /uv của da dần dần bị giảm.
  • Lượng collagen và độ linh hoạt của da bắt đầu bị triệt tiêu với tỉ lệ xấp xỉ 1% 1 năm

Vào những năm 30 tuổi

  • Hàng rào bảo vệ của da ngày càng yếu đi.
  • Các quá trình trao đổi chất của các tế bào bắt đầu chậm lại.
  • Độ ẩm của da giảm đi.
  • Độ đàn hồi của da giảm.

Những năm 40 đến cuối 50 tuổi

Trong những thập kỉ tới, cấu trúc của da sẽ dần dần thay đổi:

Biểu bì.
Sự sắp xếp từng lớp của biểu bì thì bị mất đi. Chỉ có một số ít tế bào được định dạng, các tế bào đang tồn tại thì bị co lại và lớp trên cùng của da trở nên mỏng hơn. Điều này khiến cho da :

  • Da sẽ sần sùi và thô ráp hơn.
  • Xuất hiện các vùng da bị tăng sắc tố
  • Các vết thương thì khó lành và tăng nguy cơ bị nhiễm trùng da.

Hạ bì
Các mô liên kết ở lớp giữa của da mất đi cấu trúc sợi và khả năng giữ nước và kết cấu đàn hồi bị thoái hóa, khiến cho da kém khỏe và mất đi độ đàn hồi và xuất hiện các nếp nhăn

Sự phát triển của các mạch máu ở hạ bì cũng giảm dần. Hạ bì cung cấp các chất dinh dưỡng tới biểu bì, nếu không được nuôi dưỡng, cả 2 lớp và sự liên kết giữa chúng sẽ trở nên mỏng manh, dẫn đến kết quả giảm mật độ và làm da kém săn chắc, phổ biến ở phụ nữ tiền mãn kinh. Sự lưu thông máu giảm cũng là nguyên nhân dẫn đến da kém tươi sáng. Làn da sẽ trở nên sạm màu và các mao mạch có thể bị vỡ.

Những năm 60 và 70 tuổi

  • Chức năng tự nhiên của da là sản sinh lipids sẽ bị giảm đi dẫn đến tình trạng da bị khô, mất nước và có nhiều nếp nhăn.
  • Quá trình tái tạo da chậm laị và da ngày càng mỏng đi dẫn đến kết quả là sự giảm mật độ và giảm thể tích. Khả năng làm lành các vết thương của da suy giảm.
  • Độ nhay cảm với tia UV tăng lên và da có xu hướng tăng sắc tố da (đồi mồi)
  • Kể từ năm 70 tuổi về sau, chức năng miễn dịch của da sẽ bị suy giảm, khiến da dễ bị nhiễm trùng.

Chuyện gì sẽ xảy ra khi da bị tổn thương?

Làn da khỏe mạnh, không có bất kì các vấn đề gì thì sẽ đều màu,cấu trúc mềm mại, đủ độ ẩm,  là cơ quan cảm thụ  tốt những va chạm, áp lực và nhiệt độ. Khi hàng rào tự nhiên của da bị suy yếu, chức năng bảo vệ và vẻ bên ngoài khỏe mạnh  của làn da sẽ bị tổn thương:

  • Da mất đi độ ẩm và độ đàn hồi và có thể nhìn và cảm thấy khô, nứt nẻ và / hoặc chảy xệ.
  • Da ngày càng trở nên nhạy cảm hơn với các ảnh hưởng bên ngoài (mặt trời, sự thay đổi nhiệt độ) và đặc biệt dễvbị nhiễm trùng.

Làn da bị nhiễm trùng có thể trở nên viêm, các tế bào đề kháng sẽ cố gắng để phục hồi hàng rào bảo vệ bị tổn hại và làm lành sự nhiễm trùng đó. Trong trường hợp mắc các bệnh như viêm da cơ địa và da đầu bị ngứa, các phương pháp điều trị đặc biệt thường được áp dụng để phá vở vòng luẩn quẩn khi bị ngứa và nhiễm trùng và giúp tái tạo lại hàng rào bảo vệ tự nhiên của da.

Da có cơ chế phục hồi và tái tạo khác nhau. Lớp đáy đảm bảo sự tái tạo biểu bì nhanh chóng, thông qua sự phân chia tế bào liên tục:

  • Nếu có bất kì tổn thương nào xảy ra đối với lớp da trên cùng, tổn thương đó (được biết như là sự ăn mòn) có thể lành lại mà không để lại sẹo.
  • Nếu tổn thương đến lớp hạ bì  và màng đáy bị ảnh hưởng (như các vết loét) thì sẹo sẽ được hình thành.

Quá trình lành vết thương thường tuân theo các giai đoạn liên tiếp sau đây:

  1. Máu đông sẽ hình thành một lớp màng có bề mặt cứng dính vào vết thương (vỏ cứng hay vảy).
  2. Các tế bào chết, tổn thương và các mô liên kết bị phá vỡ và bị phân hủy bởi enzym.
  3. Các tế bào bảo vệ cơ thể hoạt động bằng cách tiêu biến các vi khuẩn có hại và các tế bào chết. Dịch  bạch huyết chảy kết dính các vết thương.
  4. Các tế bào mới – bao gồm các mao mạch mới, các mô liên kết và sợi collagen- được hình thành trong quá trình tạo thành biểu mô.

Hiền Vân Spa
FOOTER

 

 

 

 

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *


The maximum upload file size: 128 MB.
You can upload: image, audio, video, document, spreadsheet, interactive, text, archive, code, other.
Links to YouTube, Facebook, Twitter and other services inserted in the comment text will be automatically embedded.

1
Bạn cần hỗ trợ?